کالیبراسیون یا استاندارد کردن تجهیزات اندازه گیری

استاندارد کردن تجهیزات اندازه‌گیری (Calibration / Standardization) یعنی اطمینان از این‌که دستگاه اندازه‌گیری مقدار درست را با دقت مشخص نشان می‌دهد و نتایج آن قابل اعتماد و قابل مقایسه با مراجع معتبر است.

۱. تعریف استاندارد کردن (کالیبراسیون)

استاندارد کردن تجهیزات اندازه‌گیری فرآیندی است که در آن: 

خروجی دستگاه اندازه‌گیری  

  • با استاندارد مرجع شناخته‌شده و معتبر
    مقایسه می‌شود و در صورت لزوم تنظیم (Adjustment) انجام می‌گیرد.

📌 مرجع معمولاً به استانداردهای ملی یا بین‌المللی (مانند ISO، NIST، OIML) قابل ردیابی است.


۲. چرا استاندارد کردن مهم است؟

✔ جلوگیری از خطای اندازه‌گیری
✔ تضمین کیفیت محصول یا خدمات
✔ رعایت الزامات قانونی و استانداردها (مثل ISO 9001 و ISO/IEC 17025)
✔ افزایش ایمنی (به‌ویژه در تجهیزات پزشکی و صنعتی)
✔ امکان مقایسه نتایج در زمان‌ها و مکان‌های مختلف


۳. انواع تجهیزات اندازه‌گیری که نیاز به استاندارد دارند

  • ابزاردقیق مکانیکی: کولیس، میکرومتر، گیج‌ها

  • الکتریکی: مولتی‌متر، اسیلوسکوپ، آمپرمتر

  • دما: ترمومتر، ترموکوپل، RTD

  • فشار: مانومتر، ترانسمیتر فشار

  • جرم و وزن: ترازوها

  • طول و زاویه: خط‌کش دقیق، گونیا، زاویه‌سنج


۴. مراحل استاندارد کردن تجهیزات اندازه‌گیری

  1. بازرسی ظاهری دستگاه

  2. مقایسه با استاندارد مرجع

  3. ثبت خطا (Error)

  4. تنظیم دستگاه در صورت امکان

  5. اندازه‌گیری مجدد برای تأیید

  6. صدور گواهی کالیبراسیون

📄 گواهی شامل موارد زیر است:

  • تاریخ کالیبراسیون

  • عدم قطعیت اندازه‌گیری

  • نتایج قبل و بعد از تنظیم

  • ردیابی به استاندارد مرجع


۵. دوره زمانی استاندارد کردن

بسته به موارد زیر تعیین می‌شود:

  • میزان استفاده از دستگاه

  • حساسیت فرآیند

  • شرایط محیطی

  • توصیه سازنده

⏱ معمولاً:

  • تجهیزات حساس: هر ۳ تا ۶ ماه

  • تجهیزات عمومی: سالانه


۶. تفاوت کالیبراسیون و تنظیم

مورد کالیبراسیون تنظیم
مقایسه با مرجع
اصلاح خطا
ثبت نتایج

📌 کالیبراسیون الزاماً شامل تنظیم نیست.


۷. استانداردها و مراجع مهم

  • ISO 9001 – مدیریت کیفیت   /

  • ISO/IEC 17025 – آزمایشگاه‌های کالیبراسیون

  • NIST – مرجع آمریکا

  • OIML – ابزارهای اندازه‌گیری قانونی

آزمایشگاه فشار

 

 

آزمایشگاه دما

آزمایشگاه جرم

آزمایشگاه رطوبت

آزمایشگاه شیمی

کروماتوگرافی

پیشگامان اندازه شناسی

 

محصولات و خدمات